12 Mars 2026

Imazhi që ka mbërritur deri në ditët tona për seksualitetin femëror në lashtësi është formuar në masë të madhe nga zëra mashkullorë, shpesh të mbushur me paragjykime dhe stereotipe.

Megjithatë, përmes poezive, letrave, veprave të artit dhe disa dëshmive të rralla të grave, shfaqet një tablo më e ndërlikuar mbi mënyrën se si gratë e botës antike e perceptonin dashurinë, dëshirën dhe seksin.

Sipas një analize të publikuar nga BBC, një nga burimet që ka ndikuar në këtë imazh problematik është poeti grek i shekullit VII p.e.s., Simonidi i Amorgosit.

Në një nga tekstet e tij ai përshkruante dhjetë “lloje” themelore grash, duke ua atribuar karakteristikat e kafshëve. Në kategorinë e grave “gomar” ai përfshinte ato që i konsideronte seksualisht të pangopura. Kjo qasje pasqyron qartë pikëpamjen mizogjene të kohës, por njëkohësisht ngre një pyetje thelbësore, a ishin vërtet gratë e lashtësisë të shkëputura nga dëshira seksuale, apo ky imazh është kryesisht produkt i imagjinatës mashkullore?

Burimet historike theksojnë shpesh karakterin e kufizuar të jetës së grave në antikitet.

Në Greqinë e lashtë, gratë shpesh lëviznin në hapësirat publike të mbuluara, ndërsa në Romë ndodheshin nën mbikëqyrjen e figurave mashkullore të autoritetit, zakonisht babait ose bashkëshortit, si në lëvizjet ashtu edhe në menaxhimin e pasurisë. Megjithatë, studimet tregojnë se marrëdhënia reale e grave me seksualitetin ishte shumë më komplekse sesa sugjerojnë rrëfimet dominuese të shkruara nga burrat.

Sapfo dhe zëri femëror i dëshirës

Një nga shembujt më të spikatur të shprehjes femërore të pasionit erotik është poetja Sapfo, e cila shkroi poezi lirike në ishullin Lesbos në shekullin VII p.e.s.

Në një nga poezitë e saj ajo përshkruan reagimet e forta fizike që i shkakton pamja e një gruaje që bisedon me një burrë, rrahje të shpejta të zemrës, pamundësi për të folur, ndjesi zjarri në vena, verbim të përkohshëm, zhurmë në veshë, djersë të ftohtë, dridhje dhe zbehje të fytyrës.

Në një tjetër fragment poetik, Sapfo kujton me nostalgji një grua të zbukuruar me lule dhe përshkruan momentin kur në një shtrat të butë, ajo do të “qetësonte dëshirën” e saj.

Veprat e ruajtura të Sapfos janë fragmentare, por në një nga papiruset studiuesit kanë identifikuar një referencë të mundshme për objekte të quajtura në greqishten e lashtë “olisboi”, që konsiderohen forma të hershme të lodrave seksuale. Këto objekte përdoroheshin si në rituale pjellorie ashtu edhe për kënaqësi, dhe shfaqen edhe në pikturat e disa vazove antike.

Erotizmi, simbolika dhe gjetjet funerare

Dëshmitë arkeologjike sugjerojnë gjithashtu se gratë e lashtësisë nuk i shmangeshin simbolikës erotike. Në disa raste, ato madje varroseshin së bashku me objekte që lidhen me seksualitetin.

Para ngritjes së Romës si fuqi dominante, etruskët sundonin në gadishullin italian dhe arti i tyre përfshinte shpesh skena romantike dhe erotike. Në shumë skulptura funerare shfaqen burra dhe gra të shtrirë së bashku në mënyrë intime.

Më vonë, edhe në Romë objektet falike kishin një vlerë simbolike dhe apotropaike, pasi besohej se sillnin fat dhe mbronin nga e keqja. Në këtë kontekst, nuk do të kishte arsye që gratë t’i shmangeshin simboleve që konsideroheshin bartëse të mbrojtjes dhe fatit të mirë.

Prostitucioni dhe hapësira publike

Seksualiteti ishte i pranishëm edhe në hapësirat publike të botës antike.

Bordelot e qytetit të Pompeit për shembull, tregojnë se sa i dukshëm ishte seksi në jetën e përditshme. Në muret e këtyre ambienteve të vogla janë gjetur grafite të shumta, shumë prej tyre të shkruara nga klientë meshkuj që komentonin “performancat” e grave të caktuara.

Tekstet historike dhe fjalimet e kohës përshkruajnë kushtet e vështira me të cilat përballeshin gratë që punonin në prostitucion. Megjithatë, ka edhe raste të rralla ku dëgjohet një zë më kompleks femëror. Në shekullin III p.e.s., poetja Nossis, që jetonte në jug të Italisë, shkroi me admirim për një vepër arti të financuar nga një punëtore seksi, e quajtur Poliarqis.

Sipas poezisë, një statujë mbresëlënëse e Afërditës, perëndesha e dashurisë dhe seksualitetit, ishte vendosur në një tempull falë parave që ajo kishte fituar.

Poliarqis nuk ishte një rast i izoluar. Një hetairë më e hershme, Doricha, kishte dhuruar gjithashtu para për blerjen e objekteve që do të ekspozoheshin publikisht në Delfi. Për shumë nga këto gra, ajo që pranohej nuk ishte domosdoshmërisht vetë seksi, por mundësia e rrallë për të mbetur në kujtesën kolektive pas vdekjes, në një botë ku shumica dërrmuese e grave ishin të destinuara për anonimitet.

Autorët meshkuj dhe përvoja femërore

Megjithëse shumica e autorëve të ruajtur janë burra, edhe në veprat e tyre mund të dallohen elemente që pasqyrojnë përvoja më realiste të grave.

Një shembull është komedia “Lysistrata” e Aristofanit, e shfaqur në vitin 411 p.e.s., ku gratë e Athinës organizojnë një “grevë seksuale” për të detyruar burrat të bëjnë paqe gjatë Luftës së Peloponezit.

Në shumë skena të veprës, gratë ankohen se privimi nga kënaqësia seksuale është i vështirë për t’u përballuar, një element që përdoret për efekt komik. Por ka edhe momente më serioze, kur Lysistrata përshkruan realitetin e grave gjatë luftës,: ato nuk marrin pjesë në vendimmarrjen politike, por përballen vazhdimisht me humbjen e burrave dhe djemve të tyre.

Për gratë e martuara, një luftë e gjatë ishte e rëndë. Për gratë e pamartuara, situata ishte edhe më e vështirë, pasi ato mund të humbnin mundësinë për martesë.

Në shtresat e larta shoqërore, martesat shpesh organizoheshin nga familjet dhe përvoja e parë seksuale për një grua mund të ishte e pasigurt dhe e vështirë. Një zë i ngjashëm dëgjohet edhe në tragjedinë greke. Në një vepër të humbur të Sofokliut, personazhi Prokne përshkruan kalimin nga virgjëria në martesë duke thënë se, pasi një grua “është vënë nën zgjedhë” për një natë, ajo duhet ta pranojë këtë realitet dhe ta konsiderojë të bukur.

Këshilla për seksin dhe zërat femërorë

Në disa raste, duket se gratë shprehnin edhe mendime më të drejtpërdrejta për seksin.

Në një letër që i atribuohet Theanos, një filozofe greke e lidhur me rrethin e Pitagorës, thuhet se një grua duhet të lërë mënjanë turpin së bashku me rrobat e saj kur hyn në shtratin e bashkëshortit, dhe t’i veshë përsëri të dyja kur ngrihet.

Autenticiteti i kësaj letre është diskutuar nga studiuesit, por përmbajtja e saj kujton këshillat që gratë kanë shkëmbyer mes tyre edhe në epoka shumë më të vona.

Përmendet gjithashtu poetja Elefantis, e cila thuhet se kishte shkruar libra të vegjël me këshilla seksuale. Edhe pse veprat e saj nuk janë ruajtur, ato përmenden nga autorë romakë si Martial dhe Suetonius, i cili shkruan se perandori Tiberius kishte kopje të tyre.

Në rastet kur fjalët e grave janë ruajtur brenda veprave të autorëve meshkuj, ato shpesh shprehen më shumë në gjuhën e dashurisë sesa në përshkrime të drejtpërdrejta seksuale. Ndryshe nga disa poetë romakë si Martial apo Catullus, zërat femërorë priren të jenë më të tërthortë.

Lesbia, pseudonimi i të dashurës së Catullusit, i thotë poetit se “çfarëdo që një grua i thotë të dashurit në atë moment duhet të shkruhet mbi erë dhe mbi ujin që rrjedh”.

Ndërsa Sulpicia, një nga poetet e pakta romake të ruajtura, përshkruan trishtimin e saj kur ndodhet në fshat larg të dashurit të saj Cerinthus në ditëlindjen e saj, por edhe lehtësimin kur mëson se mund të kthehet në Romë.